Komunikaty, których żadne dziecko (niezależnie od wieku) nie powinno słyszeć od rodzica:

• wyśmiewanie (mówi dziecku jedynie co jest źle, nie mówi jak postępować właściwie).

Rodzice powinni wspierać dzieci w pokonywaniu własnych trudności („Widzę, że dostałeś kolejną kiepską ocenę z matematyki. Pewnie nie rozumiesz tego działu. Może razem nad tym usiądziemy/ poprosimy kogoś o wytłumaczenie?”)

• porównywanie do rodzeństwa/ innych dzieci („gdy twoja siostra była w VI klasie miała same 5”, „z twoim bratem nigdy nie było kłopotów”). Odnosi się tylko do braków, nie wskazuje na mocne strony dziecka, obniża  samoocenę dziecka.

Rodzice powinni porównywać dziecko do niego samego („jeśli dalej będziesz tak wytrwale trenował, z pewnością wytypują cię na zawody”; „ładnie posprzątałaś po obiedzie, z pewnością potrafisz równie dobrze posprzątać swój pokój”)

• etykietowanie (etykietki kodują się „w głowach” dzieci i odzywają w chwilach trudnych jako wewnętrzny głos: „nie udało mi się bo jestem głupi i tyle!”)

Rodzie powinni oddzielać ocenę zachowania od samego dziecka („bardzo ładnie zajęłaś się córeczką sąsiadki, ale następnym razem proszę posprzątajcie po sobie”, „dobrze radziłaś sobie dziś na lodowisku, jestem pewna, że następnym razem będziesz jeździć całkowicie samodzielnie”)

• grożenie i zastraszanie (silny przekaz, który wzbudza niepotrzebne poczucie winy np. za przeziębienie mamy, rodzi bunt, daje poczucia bycia niezrozumianym)

Rodzice powinni raczej mówić o swoich uczuciach, obawach niż prawić kazania („Jestem bardzo zdenerwowana tym, że znowu okłamałaś mnie co do ocen w szkole. Chciałabym o tym porozmawiać”).

ZASADY KOMUNIKACJI Z NASTOLATKIEM:

• Nie wydawaj rozkazów, ale poproś lub zaproponuj wybór
• Nie atakuj, a pokaż swoje uczucia (martwię się, złości mnie, boję się)
• Nie obwiniaj dziecka za wszystko, tylko opisz ten konkretny stan rzeczy lub tę zastaną sytuację
• Unikaj kazań – staraj się mówić krótko i konkretnie (nie podoba mi się to, że..)
• Nie „przesłuchuj”, zadając za dużo pytań, i zawsze cierpliwie słuchaj odpowiedzi
• Nie krytykuj, a przedstawiaj swoje oczekiwania. Pamiętaj o argumentach
• Nie zrzędź, tylko częściej chwal nastolatka, nawet za drobiazgi
• Nie zwracaj się jak do malucha, ale traktuj jak partnera i poproś go nawet o pomoc czy radę
• Nie podnoś głosu, tylko pozwól synowi czy córce przedstawić swój punkt widzenia

Konkretne problemy z komunikacją z nastolatkiem:

• na prośby odpowiada ciągle – „nie”

prawdopodobna przyczyna: nastolatek buduje własną tożsamość poprzez negowanie poleceń rodziców bo nie chce „być jak oni, chce byś sobą”; testuje przy tym na ile może sobie pozwolić.

propozycja rozwiązania – sporządzenie listy obowiązków domowych i prośba o zakreślenie przez dziecko tych, które będzie wykonywało / zmiana komunikacji: “boję się, że sama nie dam sobie rady. Umówmy się, kto odkurza, a kto wyrzuca śmieci. Co wybierasz?”.

W obu przypadkach należy ustalić jakie będą konsekwencje nieprzestrzegania ustaleń oraz jakie przywileje, gdy dziecko udowodni, że warto mu zaufać.

• słucha tylko kolegów

prawdopodobna przyczyna – dla nastolatka najważniejsza jest grupa rówieśnicza, to w „jej oczach się przegląda”
i to jej zdanie jest dla niego najważniejsze. Nie znaczy to, że nie potrzebuje w ogóle rodziców.

propozycja rozwiązania – poznanie przyjaciół dziecka, dowiedzenie się za co ich lubi, co w nich podziwia, okazanie zainteresowania.

Jeśli zachowania dziecka przyjmują coraz więcej negatywnych wzorców przekraczajacych ogólnie przyjęte normy, warto skontaktować się z psychologiem. Należy także pamiętać, iż pewne negatywne zachowania mogą zostać zakwalifikowane jako przejaw demoralizacji i stać się powodem ingerencji sądu rodzinnego.

• jest bardzo skryte

prawdopodobna przyczyna – nastolatki potrzebują własnej przestrzeni, mają swoje małe tajemnice, potrzebują pobyć same ze sobą tym bardziej, że ich nastroje często się zmieniają.

propozycja rozwiązania – sygnał od rodzica, że chce je wysłuchać : „trudno mi sobie poradzić z twoim milczeniem, bo nie wiem, o co chodzi, martwię się.  Chcę porozmawiać, razem znajdziemy wyjście. Chyba, że wolisz porozmawiać z kimś obcym , np. psychologiem?”.

Jeśli jednak taki stan będzie się przedłużał (co najmniej 2 tygodnie obniżonego nastroju, apatii), może być sygnałem depresji. W takim wypadku zwróć się o pomoc do psychologa. 

• nie chce słuchać, zarzuca niesprawiedliwe traktowanie

prawdopodobna przyczyna – nastolatek potrzebuje wysłuchania do końca swojego punktu widzenia, a nie pouczania, prawienia kazań, grożenia itp. Jego wybuchy złości są często przejawem zmiennych nastrojów nie agresji.

propozycja rozwiązania – „przykro mi, że czujesz się pokrzywdzona”, i dopytaj: „czy myślisz, że wina leży tylko po jednej stronie?” , „wrócimy do tego jutro” –  wtedy dziecko powinno się dowiedzieć, że jego zachowanie zdaniem rodzica było niedopuszczalne i zależy nam na lepszych kontaktach.

Jeśli drażliwy nastrój przedłuża się, a ponadto pojawiają się inne niepokojące objawy jak apatia, utrata radości warto skontaktować się z psychologiem, gdyż może to byćprzejaw depresji.

• nagle przestało się uczyć:

prawdopodobna przyczyna- zapewne dziecko testuje reakcje rodziców, sprawdza możliwość wymigania się od obowiązków lub protestuje przed zbyt wysokimi oczekiwaniami rodziców co do swoich postępów w nauce.

propozycja rozwiązania – jeśli dziecko uważa, że nie ma sensu się uczyć, warto szczerze przyznać, iż nie każda wiedza jest nam w życiu potrzebna: “wiem, że niektóre wiadomości nie do końca są przydatne. Ale trzeba się ich nauczyć”. Warto zaproponować wybranie 2- 3 przedmiotów, z których dziecko będzie najlepsze. Jeśli z tych przedmiotów będą dobre stopnia, a z pozostałych oceny pozytywne, można obiecać zaprzestanie wtrącania się do nauki.

Jeśli problemy szkolne narastają, towarzyszą im dodatkowe trudności, należy sięgnąć po poradę psychologiczną. Zdarza się, że spadek ocen jest objawem innych, poważniejszych zakłoceń zdrowia psychicznego, które wymagają diagnozy i odopowiednich intwerencji.